काठमाडौं, साउन १५ — आज साउन १५ गते देशभर परम्पराअनुसार खीर खाएर मनाइँदै छ। नेपाली समाजमा असार १५ मा दही–चिउरा र साउन १५ मा खीर खाने चलन पुस्तौंदेखि चलिआएको सांस्कृतिक परम्परा हो। वर्षायाममा गाई–भैँसीबाट दूध उत्पादन बढी हुने भएकाले त्यसको सदुपयोग गर्दै पोषिलो परिकारका रूपमा खीर खाने चलन बसेको विश्वास गरिन्छ।
दूध, चामल, चिनी, घिउ, सुकामेवा तथा विभिन्न मसला मिसाएर तयार गरिने खीर स्वादिलो मात्र नभई पौष्टिक परिकारका रूपमा पनि परिचित छ। वर्षायाममा तातो खीर सेवन गर्दा शरीरलाई आवश्यक ऊर्जा, प्रोटिन र क्याल्सियम प्राप्त हुने भएकाले यसलाई स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि लाभदायक मानिन्छ।
धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व
संस्कृतमा खीरलाई ‘पायस’ भनिन्छ। हिन्दू धर्ममा पायसलाई पवित्र परिकारका रूपमा लिइन्छ र पूजा, यज्ञ, होम, श्राद्ध तथा अन्य धार्मिक अनुष्ठानमा यसको विशेष महत्व रहेको छ। साउन महिना भगवान् शिवको प्रिय महिना मानिने भएकाले धेरै श्रद्धालुले शिवालयमा खीर चढाएर प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ।
स्वास्थ्यका लागि लाभदायक
दूध, चामल र सुकामेवाबाट तयार हुने खीरमा क्याल्सियम, प्रोटिन, कार्बोहाइड्रेट तथा अन्य पोषक तत्त्व प्रशस्त पाइन्छ। यसले शरीरलाई ऊर्जा प्रदान गर्नुका साथै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन सहयोग गर्ने विश्वास गरिन्छ। यद्यपि, स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले अत्यधिक चिनी प्रयोग नगरी सन्तुलित मात्रामा खीर सेवन गर्न सुझाव दिने गरेका छन्।
‘खीर दिवस’ पनि
साउन १५ लाई ‘खीर दिवस’ का रूपमा पनि मनाइँदै आएको छ। यस अवसरमा दूध तथा दुग्धजन्य पदार्थको महत्वबारे जनचेतना फैलाउने, दुग्ध उत्पादनको प्रवर्द्धन गर्ने र नेपाली खानपान संस्कृतिको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ।
साउन १५ मा खीर खाने परम्पराले नेपाली समाजमा संस्कृति, धार्मिक आस्था, स्वास्थ्य र पारिवारिक एकतालाई एकसाथ जोड्ने विशेष महत्व बोकेको छ। परिवारका सदस्य, आफन्त र छिमेकीसँग खीर बाँडेर खाने चलनले आपसी सद्भाव र आत्मीयतालाई थप मजबुत बनाउने विश्वास गरिन्छ।



































