साउने सङ्क्रान्ति आज : स्नान, दान, शिव आराधना र लुतो फाल्ने परम्परासहित देशभर मनाइँदै

साउने सङ्क्रान्ति आज : स्नान, दान, शिव आराधना र लुतो फाल्ने परम्परासहित देशभर मनाइँदै

 

काठमाडौं । सौर पात्रोअनुसार प्रत्येक वर्ष साउन १ गते मनाइने साउने (कर्कट) सङ्क्रान्ति आज देशभर धार्मिक श्रद्धा, सांस्कृतिक परम्परा र विविध अनुष्ठानका साथ मनाइँदैछ। यस दिनलाई विशेष गरी स्नान, दान, पूजा–आराधना, शिव उपासना तथा लुतो फाल्ने परम्परासँग जोडेर मनाउने चलन रहिआएको छ।

 

धार्मिक मान्यताअनुसार आजको दिन सूर्यले मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने भएकाले दक्षिणायन सुरु हुन्छ। माघ १ गतेदेखि सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ गतेदेखि सुरु हुने दक्षिणायनलाई हिन्दू धर्ममा विशेष धार्मिक महत्वका साथ हेरिन्छ। दक्षिणायनलाई देवताहरूको रात्रिकालको प्रारम्भका रूपमा पनि व्याख्या गरिन्छ।

 

साउने सङ्क्रान्तिको प्रमुख विशेषता ‘लुतो फाल्ने’ परम्परा हो। असार महिनाभर खेतबारीमा हिलोमैलोमा काम गर्दा लाग्न सक्ने छालासम्बन्धी रोग, संक्रमण वा शरीरमा देखिने लुतोजस्ता समस्याबाट मुक्ति मिलोस् भन्ने विश्वासका साथ यो परम्परा मनाइन्छ।

 

यस अवसरमा कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा, नासपाती लगायत औषधीय गुण भएका वनस्पति प्रयोग गरिन्छ। ती वनस्पतिलाई घरको छत वा ढोकामा राखेर कण्डारक नामक राक्षसको प्रतीकात्मक पूजा गर्ने र साँझपख अगुल्टो वा दियो बालेर घरबाहिर फाल्ने चलन छ। लुतो फाल्ने क्रममा नाङ्लो ठटाउने, शंख फुक्ने, घण्ट बजाउने तथा घरका ढोका बन्द गर्ने परम्परा पनि विभिन्न समुदायमा अझै कायम छ।

 

साउन महिनालाई भगवान् शिवको विशेष आराधनाको महिना मानिन्छ। यस महिनाभर देशभरका शिवालयमा भक्तजनको घुइँचो लाग्ने गर्दछ। विशेषगरी सोमबारका दिन व्रत बस्ने, शिवलिङ्गमा जल, दूध, बेलपत्र र धतुरो चढाएर पूजा गर्ने परम्परा छ।

 

त्यस्तै, साउन महिना सुरु भएसँगै विशेषगरी विवाहित तथा अविवाहित महिलाहरूले हरियो चुरा, हरियो–रातो पोते, मेहन्दी र हरियो तथा रातो पहिरन लगाउने चलन पनि व्यापक रूपमा मनाइन्छ। हरियो रंगलाई हरियाली, समृद्धि, सुख–समृद्धि र दीर्घ दाम्पत्य जीवनको प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ।

 

असारभरि कृषि कार्यमा व्यस्त रहेका किसानहरूका लागि पनि साउने सङ्क्रान्ति विश्राम र पारिवारिक भेटघाटको अवसरका रूपमा रहने गरेको छ। यस दिन परिवार र आफन्तसँग बसेर परम्परागत परिकार खाने, शुभकामना आदानप्रदान गर्ने तथा धार्मिक गतिविधिमा सहभागी हुने चलन देशका विभिन्न स्थानमा कायम छ।

Tokha