काठमाडौं । समयसँगै मानिसको दैनिक जीवनलाई सहज बनाउने विभिन्न उपकरणहरूको आविष्कार हुँदै आएको छ। कपडा धुने वासिङ मेसिनदेखि सञ्चारका लागि मोबाइल फोनसम्म, यस्ता प्रविधिहरूले हाम्रो जीवनशैलीमा ठूलो परिवर्तन ल्याएका छन्। यस्तै उपयोगी आविष्कारमध्ये एक हो भ्याकुम क्लिनर, जसले घर सफा गर्ने कामलाई निकै सहज बनाएको छ।
आजका आधुनिक भ्याकुम क्लिनरहरू धुलो, फोहोर तथा घरपालुवा जनावरका रौँसम्म सजिलै सफा गर्न सक्षम छन्। तर, धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ कि संसारको पहिलो भ्याकुम क्लिनर भने बिजुलीबाट होइन, हातले चलाइन्थ्यो।
भ्याकुम क्लिनरको सुरुआत
१९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर औद्योगिक क्रान्तिको प्रभावसँगै शहरहरूको विस्तार भयो र घरहरूमा कार्पेट तथा गद्दायुक्त फर्निचरको प्रयोग बढ्न थाल्यो। यसले धुलो र फोहोर सफा गर्ने चुनौती पनि बढायो। झाडू लगाउने वा कार्पेट झटार्ने परम्परागत विधि पर्याप्त हुन छाडेपछि नयाँ समाधान खोज्ने प्रयास सुरु भयो।
सन् १८६० को दशकमा धुलो तान्न सक्ने मेकानिकल कार्पेट क्लिनर बनाउने पहिलो प्रयास गरिएको थियो। त्यसमा हातले चलाइने धौंकनी (Bellows) प्रयोग गरिन्थ्यो।
‘व्हर्लविन्ड’ : पहिलो भ्याकुम क्लिनर
सन् १८७० को दशकमा अमेरिकी आविष्कारक आइभ्स म्याकगाफी ले “Whirlwind” नामक उपकरणको पेटेन्ट गराए। यसलाई संसारको पहिलो भ्याकुम क्लिनर मानिन्छ।
यसमा बिजुली प्रयोग हुँदैनथ्यो। धुलो तान्न आवश्यक सक्सन (Suction) सिर्जना गर्न हातले घुमाइने पंखा प्रयोग गरिएको थियो। तर यसलाई प्रयोग गर्न निकै कठिन थियो, किनभने प्रयोगकर्ताले एक हातले लीभर घुमाउनुपर्ने र अर्को हातले मेसिनलाई धकेल्नुपर्ने हुन्थ्यो।
क्रमशः आधुनिकतर्फ
त्यसै अवधिमा मेलभिल बिसेल ले घुम्ने पाङ्ग्रा र ब्रसयुक्त कार्पेट स्वीपर विकास गरे। यसले धुलो र फोहोर संकलन गरेर मेसिनभित्रै जम्मा गर्थ्यो।
पछि सन् १८९९ मा जोन एस. थर्मन ले पेट्रोलबाट चल्ने पहिलो मोटरयुक्त भ्याकुम क्लिनर बनाए। यद्यपि ती प्रारम्भिक उपकरणहरू कार्पेटको गहिराइसम्म पुगेर सफा गर्न सक्षम थिएनन्।
पहिलो विद्युतीय भ्याकुम क्लिनर
सन् १९०१ मा ह्युबर्ट सेसिल बूथ ले पहिलो विद्युतीय भ्याकुम क्लिनरको पेटेन्ट गराए। तर यो उपकरण निकै ठूलो आकारको थियो। त्यसलाई भवनबाहिर राखेर लामो पाइप झ्यालबाट भित्र छिराएर सफाइ गरिन्थ्यो।
पहिलो पोर्टेबल भ्याकुम क्लिनर
भ्याकुम क्लिनरको इतिहासमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदान जेम्स मरे स्प्याङ्गलर ले दिए। उनले पुरानो पंखाको मोटर, झाडूको बिँड र धुलो संकलन गर्न तकियाको खोल प्रयोग गरेर पहिलो सफल पोर्टेबल विद्युतीय भ्याकुम क्लिनर निर्माण गरे।
उनले आफ्नो आविष्कारको पेटेन्ट विलियम हूवर लाई बिक्री गरे। पछि यही प्रविधिको आधारमा प्रसिद्ध हूवर कम्पनी स्थापना भयो, जसले भ्याकुम क्लिनरलाई विश्वव्यापी रूपमा लोकप्रिय बनायो।
आधुनिक भ्याकुम क्लिनरसम्मको यात्रा
प्रविधिको निरन्तर विकाससँगै भ्याकुम क्लिनरहरू थप शक्तिशाली, हलुका, पोर्टेबल र स्मार्ट बन्दै गए। आज रोबोटिक भ्याकुम क्लिनरदेखि वायरलेस उपकरणसम्म विभिन्न आधुनिक विकल्प उपलब्ध छन्।
एक समय हातले घुमाएर चलाउनुपर्ने साधारण उपकरणका रूपमा सुरु भएको भ्याकुम क्लिनर आज घरायसी सरसफाइको अपरिहार्य साधन बनेको छ। यसको इतिहासले देखाउँछ कि सानो आविष्कारले पनि समयसँगै मानिसको जीवनशैलीमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
